«
  1. Anasayfa
  2. ANASAYFA
  3. Çin’in Tek Kadın İmparatoru: Wu Zetian

Çin’in Tek Kadın İmparatoru: Wu Zetian

wu zetian

Çin’in Tek Kadın İmparatoru: Wu Zetian

Çin binlerce yıllık tarihi boyunca pek çok hükümdara tarih sahnesinde kendisini gösterme şansı tanımıştır. Bunların şüphesiz ki en önemlilerinden bir tanesi Wu Zetian’dir. Çin tarihinde pek çok kadının ismi elde ettiği başarılar sayesinde duyulmuştur ancak bunların hiçbiri Wu Zetian kadar önemli bir yer edinememiştir. Wu Zetian, Çin’in Shanxi eyaletine bağlı olan Wenshi’da dünyaya geldi. Tang Hanedanlığı’na bakan olarak hizmet veren Wu Shihou’un kızıydı. O dönemde Çin’de yaşayan pek çok genç kızın aksine Wu, babası tarafından ev işlerine ek olarak okuma eğitimi alması için cesaretlendirildi. O dönemlerde okuma yazma eğitimi erkeklere yönelik bir eğitim görülürdü. Wu, aynı zamanda enstrüman çalmayı, şiir yazmayı ve hitabet sanatını da öğrendi. Göze çarpan bir güzelliği vardı, bu güzelliği sayesinde 14 yaşındayken İmparator Taozong’un cariyesi olarak saraya alındı. Cariyeliği zamanında Taizong tarafından güzel kız anlamına gelen Meiniang ismi verildi. Cariye kelimesinin anlamı genelde doğrudan imparatorla olan aşk ilişkisiyle sınırlandırılsa da, saray içerisinde yalnızca çamaşır yıkamak gibi gündelik işlerle görevlendirilen, imparatora şiir okuyarak, enstrüman çalarak ve şarkı söyleyerek eşlik eden pek çok cariye bulunmaktaydı. Wu, saraydaki cariye yaşantısına gündelik işleri yerine getirmekle başladı ancak bir gün İmparator Taizong ile baş başa kaldığında Çin tarihi konusunda bir konuşma başlatmaya cesaret etti. Taizong cariyesinin güzelliğinden etkilendiği kadar tarihe dair bilgisinden ve güzel konuşma yeteneğinden de etkilendi. Böylece onu gündelik işlere dair görevinden alarak işlerini düzenlemekte eşlik edecek bir yardımcı konumuna getirdi. Bu yeni pozisyonunda Wu, pek çok üst düzey devlet meselesine birinci elden dahil olma şansı buldu ve başarılı bir iş çıkararak Taizong’un favorilerinden biri oldu. Wu Zetian’in güzelliğinden etkilenen tek kişi Taizong değildi, saraydaki pek çok kişi gibi veliaht prens Lizhi da genç kadının büyüsüne kapılmıştı. Böylece Wu da bu beğeniye karşı çıkmayarak evli olan Lizhi ile bir ilişki yaşamaya başladı, kendisi de hala Taizong’un cariyesiydi. Çin geleneklerine göre imparatorun ölümüyle birlikte tüm cariyelerinin saçları kazınır ve Ganye Tapınağı’na gönderilerek hayatlarını imparator için yas tutarak orada sürdürmeye zorlanırlardı. İmparator Taizong’un ölümünün ardından Wu Zetian’in kaderi de saraydaki diğer cariyelerle birlikte bundan farklı olmadı. Babasının ölümünün ardından tahta geçen Gaozong’un yaptığı ilk şeylerden biri gelenekleri reddederek önceki İmparator Taizong’un yasını tutmak üzere Ganye Tapınağı’na gitmiş olan Wu Zetian’i saraya getirtmek oldu. Bazı tarihçiler bunun kocası Gaozong’un bir diğer cariye Xiao’a olan düşkünlüğünü kıskanan ve çocuk sahibi olamayan Wang’ın işi olduğunu söylüyor. Wang’ın, Wu Zetian’in saraya gelmesiyle birlikte Gaozong’un artık Xiao ile ilgilenmeyeceğini düşünerek kocası ile yas tutan Wu Zetian’e Ganye Tapınağı’nda gizli buluşmalar ayarladığı ve Wu Zetian’i kocasına daha güzel görünmesi için saçlarını uzatmaya teşvik ettiği söyleniyor. Ancak Wu Zetian’in saraya gelmesiyle birlikte imparatorun ilgisini birbirlerinden kıskanan iki kadın çok daha güçlü bir rakip kazandı. Bundan sonrasında İmparator ya olan düşkünlüğünü apaçık göstermekten çekinmedi, eşi Wang ve cariyesi Xiao ile ilgilenmemeye başladı. Wang’ın hiç çocuğu yoktu, Xiao ise bir oğlan ve iki kız çocuğu doğurmuştu. Wu Zetian ise 652 ve 653 yıllarında iki oğlan çocuğu doğurdu. Yine de Gaozong çoktan veliahtı olarak İmparatoriçe Wang’ın saraydaki bakanlardan biri olan amcasının oğlunu seçtiği için bu bir tehlike olarak görülmedi. İki kadının kıskançlığı da imparatorun Wu’ya yönelik ilgisinin peş peşe iki erkek çocuk doğurmasından sonra daha da artmasına yönelikti. 654 yılında Wu, bir kız çocuğu doğurdu. Bu kız çocuğu doğumundan çok kısa bir süre sonra öldü ve Wu Zetian kızını öldürenin imparatorun eşi Wang olduğunu söyledi. İmparatoriçe Wang küçük kızın ölümünden önce odasında görülen son kişiydi ve hiçbir görgü tanığı yoktu. Sonrasında Wu Zetian imparatoriçenin ve annesinin büyü ile uğraştığı iddia etti, Xiao da bu tür suçlamalara dahil edildi. Bunların sonucunda İmparator Gaozong eşinden boşandı, Wang ve Xiao sürgün edildi. Wang’ın bakanlık görevini sürdüren amcası da görevinden alındı, amcasının oğlu veliahtlıktan azledildi. Wang’ın sürgün edilmesiyle birlikte Wu Zetian, Gaozong ile evlenerek İmparatoriçe oldu. Oğulları da İmparator Taizong’un ölümünün ardından tahta geçmeye hak kazandılar. Halkın gözü önünde İmparatoriçe Wu utangaç ve çekingen bir tavır sergiledi ancak perdenin arkasında asıl güç ondaydı. Başarılı stratejiler ile saray içerisindeki her rakibini, kendisine karşı yükselen her sesi elemeyi başardı. Wang ve Xiao sürgüne gönderildikten sonra gittikleri yerde öldürüldüler. 660’lı yılların başlarında Wu yalnızca İmparatoriçe ünvanına sahip olmasına ve bu ünvan geleneklere göre kendisine devlet meselelerine bu denli karışmasına hak tanımamasına rağmen Çin’in asıl gücünü elinde tutuyordu. 665 yılında kızı Prenses Taiping’e hamileyken bile aktif bir şekilde devlet meselelerini yürütmeye devam etti. Babası tarafından kadınların erkeklere denk olduğu görüşüyle büyütülen Wu Zetian, erkeklerin yapabildiği her şeyi yapabileceği inancıyla hareket etti. Bu inanışının beraberinde bir grup kadın ile yalnızca erkeklere uygun görülen dini ritüelleri dahi uyguladı. 668 yılında Kore’ye karşı etkili askeri seferler düzenledi, ismi bu seferlerle birlikte anılsa da Gaozong’un bunlarla bir alakası yoktu. Gaozong o dönemde kendisini bir hayli güçten düşüren bir hastalıkla başa çıkmaya çalışıyordu. Gözlerini de etkilemiş olan bu hastalık devlet meselelerine dair raporları kendisine Wu Zetian’in okumasını gerektirmişti ve o da genelde bu raporları kendi yorumu katarak ona okuyordu, Gaozong’un hasta halinden de yararlanarak devlet meselelerine dair kararları kendi başına alıyordu. 674 yılında Gaozong Tianhuang (Göğün İmparatoru) ünvanını aldı, Wu Zetian de kendisininkini Tianhou (Göğün İmparatoriçesi) olarak değiştirdi. Halkı, Gaozong’un 683 yılındaki ölümüne dek bu ünvanlarla yönettiler. Gaozong’un ölümünün ardından Wu Zeitan ilk oğlunu Zhongzong ismi ile tahta çıkardı. Bir ay sonrasında ise tahttan indirerek başkentten uzaklaştırdı, ikinci oğlunu Ruizong ismiyle tahta çıkardı. Ancak oğlunun yetkisi yalnızca göstermelikti, bu da ülkenin güneyinde ayaklanmalara sebep oldu. Ayaklanma başkente bağlı asıl askeri güç sayesinde kısa sürede bastırıldı, Wu Zetian’in böyle sadık bir güce sahip olması konumunu daha da güçlendirdi. 6 yıl sonra, 690 yılında, 65 yaşındayken imparatoriçe sıfatını gerisinde bırakarak kadın imparator olarak tahta çıktı. İsyan olmaksızın yönetimi kabul edildi, 15 sene boyunca tahtta kaldı. Bu süre boyunca veraset büyük bir soruya dönüştü. Wu Zetian hanedanlığın ismini değiştirene dek Li ailesinden ilerleyen Tang Hanedanlığı’nın ismi Wu Zetian tarafından Zhou Hanedanlığı’na çevirildiği için Wu Zetian’in yeğenleri, Li ailesinden gelen varislerin de tahtta hak iddia edemeyeceklerini ve kendilerinin tahtın varisleri olacaklarını umuyorlardı. Ancak ne onlar ne de oğulları yetenekli veya ünlü değillerdi, öte yandan Wu Zetian’in iki oğlunun az biraz desteği ve yeteneği vardı. Üstelik kendi sadık takipçileri arasında bile Li ailesinin varislerinin hakkının öylece ellerinden alınmaması gerektiğini düşünenler vardı. 698 yılında, sürgüne göndermiş olduğu oğlu Zhongzong’u yeniden başkente getirtti ve varisi yaptı. Bundan anlaşılacak şey gerekli yeteneklere sahip olmayan aile bireyleri için bir ayrıcalık yapmaya niyetli olmadığı, yalnızca kendisi adına güç sahibi olmak istemesidir. 705 yılı Şubat ayında gidişattan memnun olmayan önemli bakanlar ve generaller, hasta olan Wu Zetian’in durumundan faydalanarak gücü ele geçirdiler. Yaşlı imparatoru tahttan çekilmesi ve tahtı oğlu Zhongzong’a bırakması için zorladılar. İmparator Zhongzong Zhou Hanedanlığı’nı sonlandırarak yeniden Tang Hanedanlığı’na dönüşü sağladı. Wu Zetian saraydaki gücünü tamamen kaybetmesinin ardından başka bir saraya yollandı ve aynı yılın Aralık ayında orada öldü. Qian’de yer alan Qianling Mezarı’na kocası Gaozong ile birlikte gömüldü. ** Wu Zetian’in hayatı hakkında söylenebilecek ve yorum yapılabilecek çok fazla şey var. Ancak hayatı ve yönetimi hakkında konuşmadan önce göz önüne alınması gereken bana göre çok önemli olan iki şey var. Birincisi, dönemin koşulları ve özellikle kadına yönelik düşüncelerin ve kadının Tang Hanedanlı’ğı dönemindeki sosyal hayatta nasıl bir yeri olduğu. İkincisi ise yine bunu kapsayacak şekilde o dönemdeki tarih yazıcıların bir “kadın” imparator olan Wu Zetian’e bakış açısı. Hiç şüphesiz, onların Wu Zetian’e bakış açıları yazdıklarını da etkiledi. Örneğin Wu Zetian’in Tang Gaozong ile evlenmek amacıyla imparatorun eşini ve cariyesini saraydan uzaklaştırdığı dönemi ele alalım. Wu Zetian masum bir tavır ile imparatoriçe olma yolunda rakibi konumundaki iki kadını da elemeyi başardığını söylemiştik. Sonrasında tarihçiler Wu Zetian’in İmparatoriçe Wang’ı suçlamak ve saraydan uzaklaştırmak, kendisine imparatoriçelik yolunu açmak için kendi kızını öldürdüğü ve suçu İmparatoriçe Wang’ın üzerine attığı konusunda fikir birliğine vardı. Tarihçilerin o dönemdeki düşünce şekillerini ve bu düşüncelerin olayı ele alışlarını nasıl etkileyebileceği hususu bu gibi konularda fazlaca önem arzediyor. Pek çoğu o dönemde bir kadının, bir erkek kadar egemen olmasını hoş karşılamıyorlardı ve İmparatoriçe Wang’ın tarafını tutuyorlardı. Bu nedenle hala günümüzde bile olayların tarihçilerin kaydettiği şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğinden emin olamayız. Öte yandan Wu Zetian günümüzde pek çok Çinli’nin gözünde caniliklerine rağmen iyi bir imparator olarak imajını koruyor. Yönetimi boyunca ülkenin yararına pek çok şey yaptı. Çalışan seçimi konusunda aile durumundan bağımsız pek çok yetenekli kişiye yol açtı. Tarımsal üretim konusuna fazlaca önem verdi. Köylülere fazla vergi yükleyen yerel görevlileri cezalandırıp, tarımsal üretimi geliştirenleri ödüllendirerek bu alanda büyük bir iyileşme yaşanmasını sağladı. Savunma ve uluslararası ilişkiler alanıyla yakından ilgilendi. Genel olarak Wu Zetian döneminde, güçlü bir merkezi yönetim, gelişen bir ulusal ekonomi, istikrarlı sosyal düzenden bahsetmek mümkündü. Tüm bunlar yaptığı hataları tam anlamıyla örtmese de, Wu Zetian’in güç açlığı çeken zalim bir yöneticiden ötesi olduğunu söylemek mümkün.

Dünya’nın En Eski 8 Resmi 

Bir Cevap Yaz

Tugce Hakkında

Bir Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlendi *