«
  1. Anasayfa
  2. ANASAYFA
  3. KITALAR

KITALAR

kıtalar

Kıtalar

Kıtalar: Dünya karalarının büyük bölümünü oluşturan yedi kara kütlesine “kıta adı” verilir. Bu kara kütleleri, Dünya’nın derinlerindeki kuvvetler tarafından sürekli olarak hareket ettirilirler. İşte bu hareket sonucu, “kıtaların kayması”  diye bilinen yer değişiklikleri ortaya çıkar.

Kıtaların Kayması

  • İki yüz elli milyon yıl kadar önce kıtaların tümü bir aradaydı. Yunanca “Tek Kara” anlamına gelen “Pangaea” adlı bu dev kıta, 200 milyon yıl önce parçalanmaya başladı.
  • Yüz otuz beş milyon yıl önce Pangaea iki kara kütlesine bölündü.  Gondvana ve Lavrasya. Kuzey Amerika ve Avrupa’da ayrılmaya başladı ve yaklaşık 120 milyon yıl önce Hindistan, kuzeye, Asya’ya doğru kaymaya başladı.
  • Sonraki 120 milyon yıl içinde kıtalar kaymalarını sürdürerek bugün ki konumlarını aldılar. Kuzey ve Güney Amerika,  Avrupa ve Afrika’dan ayrıldı. Hindistan Asya’yla birleşti; Avustralya ve Antartika birbirinden koptu.

Dilimler ve Sınırları

Yer kabuğu 15 kadar ana dilimden oluşur. Okyanus tabanını oluşturanlar okyanus dilimi, karaları oluşturansa kıta dilimidir. Ancak dilimlerin çoğunun bir bölümü kıta ya, bir bölümü okyanusa aittir. Bilimadamları dilim sınırlarını, depremleri ve yanardağları izleyerek belirlerler.

Kıtaların Büyüklükleri

  1. Asya : 44.580.00 km 2
  2. Afrika: 30.370.00 km 2
  3. Kuzey Amerika: 24.710.00 km 2
  4. Güney Amerika: 17.840.00 km 2
  5. Antartika: 14.000.000 km 2
  6. Avrupa: 10.180.00 km 2
  7. Avustralya: 7.000.000 km 2

Kıtalarla Ve Dilimler İle İlgili Bilgiler

  • Asya’nın üstünde Avrupa ve Afrika oturtulursa ikisi de sığar, hatta birazda boş yer kalabilir.
  • Avrupa ile Amerika yılda 4 cm kadar birbirinden uzaklaşmaktadırlar.
  • Afrika’da Rift vadisi yılda 1mm genişlemektedir.
  • Kuzey Amerika kara kütlesi bir zamanlar tropik bölgede bulunduğundan, kıtanın kuzeylerinde hatta Alaska’da tropik bitki fosillerine rastlanmaktadır.
  • Kıta dilimlerinin kalınlığı 70 km’yi bulabilmekte, ama okyanus dilimleri 5 km kalınlığı pek geçmemektedir.

Dilim Tektoniği

Dünya’nın kara kütlelerinin nasıl ve neden kaydığı dilim tektoniği alanında incelenir. Dilimler birbirine bitişiyor, birbirinden ayrılıyor yada birbirine sürtünerek geçiyor olabilir. Bu farklı hareket biçimleri, dağlar, depremler, yanardağlar ve derin deniz çukurlarını yaratır.

Kayma Kuramları

Tektonik dilimlerin neden hareket ettiği henüz tam olarak bilinmemektedir; ama Bilimadamları bazı kuramlar geliştirmişlerdir. Bunların en önemli 3 cü konveksiyon, yer çekimi ve sıcak kayaçlar ile soğuk kayaçlar arasındaki sıcaklık farkıdır.

Konveksiyon

Dünyanın derinlerinde üretilen ısı, manto tabakasında konveksiyon akımları yaratır ve bu akımlar, üstlerindeki dilimleri yavaşça iterler.

Alt İletim Bölgesi

İki dilimin birbirine çarptığı yerlerde, bazen bir dilim öbürünün aşağı, mantoya doğru iter. Altiletim bölgesi adı verilen bu tip sınırlar, genellikle, daha kalın olan kıta diliminin , daha ince olan okyanus diliminin üstüne çıktığı okyanus okyanus kenarlarında oluşur. Böyle sınırlarda derin okyanus çukurları ortaya çıkar.

Kayaç Ağırlığı

Yükselerek okyanus orta sırtlarından çıkan sıcak magma, sırttan uzaklaştıkça soğur. Soğuyan magma ağırlaşarak dibe çöker ve bu hareketi sırasında dilimin geri kalanını da aşağı çeker.

Yer Çekimi

Dilimlerin yüksekliği, okyanus orta sırtlarında, okyanus kenarlarından 2/3 km yüksektir. Dolayısıyla, yerçekimi etkisi altında, yavaşça aşağı doğru çekiliyor olabilirler.

Dönüştürücü Kırık

İki dilimin birbirine sürtünerek geçtiği sınırlar, dönüştürücü kırık bölgeleridir. Bu tür sınırlarda, dilimler birbirine sürtündüğünde depremler olur. Kalifornia’daki (ABD) San Andreas kırığı, bir dönüştürücü kırıktır.

Yakınsama Sınırı

İki dilimin birbirine yaklaştığı yerlerde, genellikle kabuk  bükülüp katlanarak büyük dağ sıraları oluşturur. Himalaya ve And dağları bu tür bir süreç sonucu ortaya çıkmıştır.

Iraksama Sınırı

İki dilimin birbirinden ayrıldığı yerlerde, mantonun magması yükselerek boşluğu doldurup, yeni kabuk oluşturur. Böyle bir sınır deniz altında oluştuğunda “okyanus sırtı” adı verilen bir dağ sırası ortaya çıkar.

Dünyanın Oluşumu İçin Tıklayın

 

 

Bir Cevap Yaz

seda sarac Hakkında

Bir Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlendi *

Yorumlar

  1. Baran

    Lovecraft’ın Delilik Dağları’nda isimle kitabını okumanızı tavsiye ederim. Lovecraft bu teorileri kendi kafasında birkaç kurgu teoriyle birleştirip mükemmel bir bilimkurgu yaratmış. İlginizi çekecektir muhtemelen.

  2. Tamer Çekici

    200 milyon yılı kafamda bir türlü oturtamadım. Nasıl bir zamandır? Nereden geldik, nereye gidiyoruz?
    okudukça kafamda deli sorular 🙂