«
  1. Anasayfa
  2. ANASAYFA
  3. Yanardağlar

Yanardağlar

yanardağ

Yanardağlar

Yanardağlar dünyanın derinliklerindeki magmanın (erimiş durumda kayaçlar) yüzeye çıktığı yerlerde oluşur. Magma, akkor lav halinde püskürebileceği gibi, kül bulutları çıkaran bir patlamayla bir yanardağ bombası da yaratabilir. Yanardağ etkinliği sonucu, bunların yanı sıra, su fışkırtan gayzerler, sıcak göller ve kaynayan çamur gölcükleri de oluşur.

Yanardağ Bölgeleri

Yanardağ bölgeleri: Dünyada yaklaşık 1 300 etkin yanardağ vardır. Yanardağların çoğu yer kabuğunu oluşturan dilimlerin kenarlarında ya da kenarlarına yakın yerlerde bulunur.

Başlıca Püskürmeler

ST.Helens Dağı

1980 Mayıs’ında püskürmüştü. Püskürme 350 km öteden duyulmuş, dağdan inen sıcak kül ve gaz 62 kişinin ölümüne yol açmıştı.

En Büyük Yanardağ Patlaması

Endonezya’daki Krakatoa’nın 1883 yılındaki patlaması sırasında olmuştu. Patlama sırasında yanardağdan çıkan taşlar 55 km yükseğe fırlamıştı. Patlama, Avustralya’dan duyulacak yükseklikte ses ve 40 m boyunda sismik deniz dalgaları yaratmıştı. Olay, 36 000 kişinin ölümüyle sonuçlanmıştı.

En Büyük Yanardağ Püskürmesi

Tambora’nınkidir (Sumbava, Endonezya). 1815 yılındaki püskürme sırasında dağdan 100 km3 kül çıkmış, ada 1 250 m alçalmış ve 92 000 kişi ölmüştü.

Yanardağ Tipleri Ve Biçimleri

Bir yanardağın biçimi, içinden çıkan lavın tipine bağlıdır. Yoğun, ağdalı lavlar, dik kenarlı koniler oluştururlar; daha az yoğun ve akıcı olanlarsa, yumuşak eğimli lav kalkanları ile yaylalar yaratırlar.

Kül Yanardağları

Bu yanardağlar kül tabakalarından oluşur ve dik kenarlı koni biçimindedirler. Yanardağın her püskürmesin de dağa yeni bir kül tabakası eklenir.

Yarık Yanardağları

Bütün yanardağlar tek delik üstünde oluşmazlar. Bazen, yer kabuğundaki bir çatlak açılır ve yarıktan dışarı akan lav bir yayla oluşturur.

Kalkan Yanardağları

Çıkan lavlar çok akıcı olduğunda, koni yerine, yumuşak eğimli, kalkana benzer yığıntılar yaratırlar. Kalkan biçimli yanardağların genellikle bir çok yan bacası vardır.

Lav Türleri

Bir yanardağdan püsküren lavın türü, içindeki gaz miktarı ve püskürmenin karada mi yoksa denizde mi olduğu gibi çeşitli etmenlere bağlıdır. En önemli iki lav türü, ikisi de adını Hawaii dilinden almış olan “aa” ve “pahoehoe”dir.

Yastık Lav

Denize püsküren lavlar, suda hemen soğuduklarından, yuvarlak, yastığa benzer biçimler alırlar.

Yanardağ Bombaları

Püskürme sırasında erimiş kaya parçaları havaya fırlayıp özel biçimler alarak, bomba gibi çevreye düşebilirler.

Lapilli

Küçük katı parçalara Latince “küçük taş” anlamına gelen “lapilli adı verilir.

Pahoehoe Lav

Pahochoe lavlar çok akıcıdırlar,  soğudukların da halat kangallarına benzerler.

AA Lav

AA lavlar, pahoehoe lavlardan daha yoğun ve ağdalıdırlar. Soğudukların da, keskin, pürüzlü yüzeyli kayalar oluştururlar.

Süngertaşı

Süngertaşı içinde gaz kabarcıkları bulunan lavlar, sünger taşına dönüşürler. Sünger taşları genellikle, suda yüzecek kadar hafiftirler.

Yanardağ Tozu

Püskürme sırasında yanardağdan havaya atılan toz, yüzlerce km ötelere yayılabilir.

En Yüksek Gayzer

1904 yılında, Yeni Zelanda’daki Waimangu gayzeri, 457 m kadar, yani dünyanın en yüksek yapısı olan Chicago’daki (ABD) Sears binasından (445 m) bile yükseğe püskürmüştür. Waimangu gayzeri artık etkin değildir.

Yanardağ Rekorları

En Büyük Etkin Yanardağ

Mauna Loa’dir. Hawaii’deki bu dağın çapı 100 km dir.

En Yüksek Etkin Yanardağ

Şili’deki, 6 723 m yükseklikdeki Llullaillaco’dur.

En Yükseğe Fışkıran Etkin Gayzer

Wyoming’deki (ABD) Steamboat gayzeridir. Püskürttüğü su 60-115 m kadar yükselir.

Yanardağ Ürünleri

Yanardağ patlamalarının ve püskürmelerinin katı ürünlerine “piroklast” denir. Katı ürünler arasında kül, küçük katı parçalar ve katılaşmış lav topakları vardır. Püskürmeler sırasında kül ve küçük katı parçalar, çevreye yayılarak, çok büyük alanları battaniye gibi örtebilirler.

Yanardağ Evreleri

Yanardağların çoğunun üç evresi vardır: Yakın dönemde püskürmüş ya da hala püskürenlere “etkin” denir; uzun Süre sessiz kalmış ama yeniden püskürebilecek olanlara, uykuda” adı verilir; puskürmesi durmuş ve bir daha püskürmesi beklenmeyenlere ise , “sönmüş” sayılır.

En Büyük Yanardağ Patlamaları

En büyük yanardağ patlamaları: Bilimadamları, yanardağ patlamalarının boyutunu bir patlama ölçeğine göre (VEI: Volcanic Explosive Index) değerlendirirler. Bu ölçeğe göre patlamalar, 0 (patlayıcı olmayan püskürme) ile 7-8 arasında derecelendirilir Günümüze kadar, herhangi bir bilinen VEI 8 değerinde patlama olmamıştır.

Diğer Gezegenler Ve Uydulardaki Yanardağlar

Güneş sisteminin en yüksek dağı olan Marstaki Olympus, sönmüş bir yanardağdır. Ay’da sönmüş yanardağlar vardır; Venüs’te etkin yanardağların bulunduğu sanılmaktadır. Jupiter’in 16 uydusundan biri olan İo’da, 160 km yükseğe gaz püskürten, etkin yanardağlar bulunmaktadır.

Yanardağların Etkinliği

Yer yüzeyinin altındaki etkinlik, toprağın hem üstündeki hem de altındaki suları ısıtarak ilgi çekici görüntüler yaratır. “Hidrotermal alan’ adı verilen bu tür bölgelerde, yerden sıcak su, çamur ve gaz çıkar ya da buhar ve kabarcıklar görülür.

Sıcak Su Kaynakları

Sıcak kayaçlar tarafından yeraltı suyunun ısıtıldığı yerlerde, sıcak su kaynakları oluşur. Su ısınınca yükselerek yüzeye çıkar.

Kabarcıklı Çamur Gölcükleri

Sıcak suya mineral parçacıklarının karıştığı yerlerde, kabarcıklar çıkaran çamur gölcükleri oluşur. Mineral parçacıklarını çevre kayaçlardan aşındıran, asitli yanardağ gazlarıdır.

Tüten

Yerdeki ağız yada çatlaklardan fışkıran buhara ya da sıcak gazlara “tüten” adı verilir. Bu gazlar kükürtlü olduklarından genellikle çürük yumurta gibi kokarlar.

Gayzer

Havaya sıcak su kolonu fışkırtan sıcak sular içindeki kaynaklara “gayzer denir. Nedeni, yeraltı haznelerinde sıkışıp kalmış suyun, sıcak kayaçlar tarafından, kaynama noktasına kadar ısıtılmasıdır.

Taraçalar

Sıcak sular içindeki mineraller, kaynak çevresine birikerek, çok güzel ve farklı renkli taraçlar oluştururlar.

 

İlk Çağlarda Tıp

Bir Cevap Yaz

Harun Hakkında

Bir Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlendi *

Yorumlar

  1. Can

    Seda Elinize Emeğinize Yüreğinize Sağlık
    Güzel Bir Çalışma Olmuş Başarılarınızın
    Devamını Diliyorum.Umudun Yarınların
    En Güzelini Yaşarsın.